user_mobilelogo

 SS Wigry IMG 001W dniach 16 stycznia - 7 lutego br. w Muzeum Morskim w Reykjaviku można było oglądać wystawę upamiętniającą tragiczne zatonięcie w sztormie polskiego statku "Wigry" u wybrzeży Islandii w styczniu 1942 roku. Rozbitkowie przetrwali w nieludzkich warunkach noc w szalupie. Po jej wywróceniu, kilku udało się uczepić jej kilu. Życie straciło 25 marynarzy, przeżyło dwóch: Islandczyk, Bragi Kristjánsson i Polak, Ludwik Smolski. Rankiem Bragi Kristjánsson dotarł do farmy Kristjána Kristjánssona. Sprowadził pomoc, ratując tym samym życie Polaka.
Otwarcie wystawy pt. "Pamięć o nich nie zaginie" odbyła się 16 stycznia o 16:00. Swoją obecnością uroczystość uświetnił Ambasador RP w Reykjaviku Lech Mastalerz wraz z małżonką. Przybyli także przedstawiciele polonii, rodziny islandzkich i polskich członków załogi oraz wielu innych
Kustoszem wystawy był Witold Bogdański, Prezes Stowarzyszenia Polonii Islandzkiej, mieszkający na Reykjaviku od 1985 roku. Wystawę przygotowały Stowarzyszenie Polonii Islandzkiej (SPI) i Iceland News Polska, przy wsparciu Ambasady RP w Reykjaviku i współpracy Muzeum Miejskiego w Reykjaviku. Z kolei o godzinie 18:00 na cmentarzu Fossvogur odbyło się tradycyjne zapalenie zniczy na mogile marynarzy s/s "Wigry". O wystawie pisały islandzkie gazety Morgunbladid 21/1 i Frettabladid 16/1 i portal Islandnews Polska, a w radio RUV1 można było wysłuchać wypowiedzi Witolda Bogdańskiego (link). 

Polonia Islandzka rozpoczęła starania o powstanie stałej ekspozycji o s/s "Wigry" w Muzeum Morskim w Reykjaviku. Wkłada się wiele starań by wystawa została otwarta w styczniu 2017 roku w 75. rocznicę tragicznego zatonięcia s/s "Wigry".

slideshow bottom

Ze wspomnień Wiesława Grabowskiego, komandora MW w stanie spoczynku, syna Władysława Grabowskiego

W styczniu 1942 r. s/s "Wigry" wyszedł w konwoju z Reykjaviku w Islandii do Stanów Zjednoczonych. Po paru dniach, z powodu szalejącego sztormu, rozformowano konwój i nakazano wracać samodzielnie do Reykjaviku. Szalejący sztorm oraz awaria maszyny parowej spowodowała, że bezwładny statek był niszczony przez ogromne fale. Z trudem załoga usunęła awarię i statek częściowo zdolny do utrzymania kursu, ciężko pracował na fali. Kolejne uderzenia fal spowodowały awarię maszyny sterowej i bezwolny statek miotał się na falach, zbliżając się do skalistych wybrzeży Islandii. Nie miał żadnych szans na ratunek. Sygnały SOS z s/s "Wigry" odebrał s/s "Hel", ale był bardzo daleko i w szalejącym sztormie nie mógł udzielić pomocy. Kapitan Władysław Grabowski zarządził opuszczenie statku. Podczas akcji ratunkowej jedna szalupa została roztrzaskana przez fale, a druga, po zrzuceniu na wodę, odwróciła się do góry stępką. Kapitan oświetlał reflektorem miejsce ratowania się przez załogę, nie chciał zejść ze statku. Razem z nim pozostał kucharz, z którym przeżyli wiele miesięcy w cięż­kich konwojach. Do brzegu dopłynęło troje ludzi: II oficer Ludwik Smolski, st.mar. Bragi Kristjanson oraz radiotelegrafista Przybysiak, który na brzegu umarł z wychłodzenia. Dwaj pozostali przeżyli. Kapitan Władysław Grabowski, dopełniając starej żeglarskiej tradycji, zatonął ze swoim statkiem. Z 27 członków załogi uratowało się dwóch, a morze oddało ciała 18 marynarzy. 18 stycznia 1942 r. w kościele na wzgórzu Landakot w Reykjaviku odbyła się msza, a 18 marynarzy s/s "Wigry" pogrzebano na cmentarzu Fossvogi w Reykjaviku. Udział w nim wzięły załogi "Batorego" i "Helu" ze statków przebywających w tym czasie w porcie. Marynarze s/s "Wigry" spoczywają na cmentarzu w Reykjaviku, gdzie w 1958 r. odsłonięto płytę pamiątkową. Grób załogi „Wigier”, odnowiony przez polskich marynarzy na początku lat 60., znajduje się nadal na cmentarzu Fossvogur.

W wyniku wypadku zginęło 25 członków załogi, w tym 12 Polaków:
Władysław Grabowski – kapitan
Zygmunt Lewicki – I oficer
Czesław Nowak – III oficer
Wacław Przybysiak – radiooficer
Charles Peach – radiooficer łącznikowy (Kanadyjczyk)
Brunon Schmidt – I mechanik
Jerzy Zieliński – II mechanik
Aleksander Trućko – III mechanik
Marian Lewandowski – p.o. bosmana
Gardar Magnusson – starszy marynarz (Islandczyk)
Reginald Smalwood – starszy marynarz (Brytyjczyk)
Tadeusz Stachura – starszy marynarz
Witold Zeles – starszy marynarz (Łotysz)
Arthur Bernes – marynarz (Brytyjczyk)
William Catterell – młodszy marynarz (Brytyjczyk)
Jan Chmielewski – palacz
John Dixon – palacz (Brytyjczyk)
Ahmed Essa – palacz (Egipcjanin)
Franciszek Grzela – palacz
Ragnar Palsson – palacz (Islandczyk)
John Ross – palacz (Brytyjczyk)
Edward Strarola – palacz (Łotysz)
Julian Caroll – kucharz (Brytyjczyk)
Roman Grabowski – steward